تاریخی

کتیبه های گنج نامه

استان همدان به وسعت ۱۹۴۹۳ کیلومتر مربع؛ یکی از استانهای غربی کشور و در همسایگی استان‌های مرزی کرمانشاه و کردستان است. این استان بر پایه آخرین تقسیمات کشوری شامل ۸ شهرستان است؛ که عبارتند از: اسدآباد، بهار، تویسرکان، رزن، کبودرآهنگ، ملایر، نهاوند و همدان.

استان همدان از لحاظ طبیعت گردی، منطقه ای است کوهستانی که در دامنه های رشته کوه الوند قرار گرفته و سرچشمه رودها و جویبارهای فراوانی است. مراتع بین دره ای آن از روزگاران گذشته سبب جذب بخشی از دامداران و عشایر به این منطقه بوده و با توجه به زمستان های نسبتا سرد و تابستان های معتدل، مراتع چرای بهاره و تابستانه را برای عشایر فراهم می کرده است.

 

این استان از لحاظ وسعت و تنوع گردشگری از مهمترین مناطق کشور بوده و از لحاظ قدمت آثار باستانی نیز کم نظیر می باشد.دربر داشتن مهمترین آثار باستانی دوره مادها در ایران و  کشف نزدیک به ده کتیبه ی هخامنشی در همدان این منطقه را از لحاظ پژوهشهای باستانشناسانه بسیار حائز اهمیت کرده است.

کتیبه های گنج نامه همدان در سالهای ۱۸۴۰ و ۱۸۴۱ میلادی توسط اورژِن فِلاندن ، نقاش و باستان شناس فرانسوی و همراه او پاسکال کَسِت ، مورد بررسی و مطالعه و گرته برداری قرار گرفت و بعد از ایشان ، سِر هِنری راولینسِن کاشف بریتانیایی توانست با استفاده از این کتیبه ها موفقیت شایانی در گشودن رمز خط میخی پارسی باستان کسب نماید. بدینسان سنگ نوشته های گنج نامه ی همدان کلیدی را به دست کاشف داد تا بوسیله ی آن بتواند سنگ نوشته ی داریوش در بیستون را بخواند، و بدینگونه راز گنج های نهفته ی بسیاری را از تاریخ گذشته ی  این مرز و بوم آشکار سازد و از این نظر این اثر از برجسته ترین کتیبه های میخی اولیه دوران هخامنشی محسوب می شود.

این کتیبه ها از دیرباز نامهای گوناگونی به خود گرفته اند ، از جمله : «سنگ نبشته – نبشت خدایان – دادمِهان/دادبِهان –  تَنبابَر – کتیبه های الوند – جنگ نامه و گنج نامه» ، که دو نام «جنگ نامه و گنج نامه» در سده های اخیر بیشتر مصطلح بوده است.

در خصوص وجه تسمیه گنج نامه می توان گفت : گنج نامه در زبان پارسی به معنای حکایت و داستان گنج است و عموم مردم را تصور بر این بوده است که راز گنجی نهان را در این کتیبه ها نگاشته اند و به نظر میرسد واژه جنگ نامه نیز تحت تاثیر ذهنیتی که از جنگ و جنگاوری شاهان گذشته در س مردم بوده ، یا با جایگزینی عامیانه ی کلمه ی جنگ بجای گنج بوجود آمده است.

کتیبه‌های گنج نامه که یادگارانی از دوران داریوش و خشایار شاه هخامنشی است بر گران سنگی از خارا و بر دل یکی از صخره‌های کوه الوند حکاکی شده است. سنگ نبشته های باستانی گنج نامه در جنوب غربی همدان به فاصله پنج کیلومتری محل فعلی شهر ، در انتهای دره ی سرسبز و خرم عباس آباد و در ابتدای مسیر جاده ای که همدان را به تویسرکان و غرب کشور مرتبط می سازد واقع شده است. از آنجا که این مسیر در عهد هخامنشیان یکی از شعبات اصلی راه باستانی شاهی بود که از دامنه ی الوند ، هگمتانه –پایتخت تابستانی هخامنشیان- را به بابل در مرکز بین النهرین مرتبط می ساخت ، از راههای پر رفت وآمد و امن دوران باستان محسوب می گردید.

کتیبه های گنج نامه ی همدان

بعلاوه این راه به جهت ختم به بابل ، راه مقدسی نیز محسوب می شد. به همین دلیل مکان مناسبی بود تا شاهان این سلسله با ایجاد سنگ نگاشته ، مجد و عظمت نیاکان خود را به رهگذران گوشزد نمایند.

کتیبه‌ها هر کدام در سه ستون ۲۰ سطری به زبان های پارسی باستان، بابلی و عیلامی نوشته شده‌اند. متن پارسی در سمت چپ هر دو لوح قرار گرفته است و پهنایی معادل ۱۱۵ سانتی‌متر دارد. متن بابلی در وسط هر دو کتیبه نوشته شده و متن عیلامی نیز در ستون سوم قرار دارد. با توجه به سوراخ‌های کنار کتیبه، به نظر می‌رسد که کتیبه‌ها روپوشی داشته‌اند که آنان را از گزند باد و باران حفظ می‌کرده است.

لوح سمت چپ که کمی بالاتر از کتیبه دیگر در کوه کنده شده مربوط به داریوش بزرگ هخامنشی(۵۲۱-۴۸۵ پ.م) است. طول آن حدود ۲۹۰ سانتی‌متر، ‌ارتفاعش ۱۹۰ سانتی‌متر و دارای متنی به شرح زیر است:

“خدای بزرگ است اهورامزدا که این زمین را آفرید؛ که آن آسمان را آفرید؛ که مردم را آفرید؛ که شادی برای مردم آفرید؛ که داریوش را شاه کرد، شاهی از بسیاری، فرمانروایی از بسیاری.

منم داریوش، شاه بزرگ، شاه شاهان، شاه سرزمین‌ها که نژادهای گوناگون دارند، شاه سرزمین دور و دراز، پسر ویشتاسب هخامنشی”.

کتیبه‌ی خشایار شاه (۴۸۵-۴۶۵ پ.م.) نیز در قسمت پایین همین کتیبه است به طول ۲۷۰ سانتی‌متر و ارتفاع ۱۹۰ سانتی‌متر و متن آن عبارت است از:

“خدای بزرگ است اهورامزدا، بزرگ‌ترین خدایان است که این زمین را آفریده که آن آسمان را آفریده که مردم را خلق کرد که برای مردم شادی آفرید که خشایار شاه را شاه کرد، یگانه از میان شاهان بسیار، یگانه فرمانروا، از میان فرمانروایان بی شمار. من خشایار شاه، شاه بزرگ، شاه شاهان، شاه کشورهای دارای ملل بسیار، شاه این سرزمینِ بزرگِ دوردستِ پهناور، پسر داریوش شاه هخامنشی”.

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *